Groeien terwijl het stroomnet ‘nee’ zegt 

Shimano heeft plannen voor een nieuw, volledig elektrisch pand. Maar er is één probleem: de benodigde stroomaansluiting komt er niet. Wachten tot het net ooit wordt verzwaard? Dat is geen optie. Samen met Batenburg Techniek zoekt Shimano naar ruimte binnen de beperkingen. En die blijkt er te zijn.

Een stuk grond kopen, een nieuw bedrijfspand bouwen en vervolgens ontdekken dat er niet genoeg elektriciteit beschikbaar is. Het overkomt Shimano Benelux, de officiële distributeur van het Japanse merk dat zich vanuit Hattem onder andere richt op de verkoop en distributie van fietsonderdelen en onderdelen voor de sportvisserij. Country manager Lennard Vis kan er achteraf wel wat om lachen. ‘Je koopt grond, gaat aan de slag en vraagt vervolgens een energieaansluiting aan. Pas dan kom je erachter: die krijg je helemaal niet.’ Shimano had goede redenen om te verhuizen. Het bestaande pand in Nunspeet past niet meer bij de organisatie; Shimano Benelux heeft niet alleen kantoren, maar ook een trainingscentrum, showroom, technische afdeling, serviceafdeling en opslagruimte. Een geschikt bestaand gebouw blijkt echter nauwelijks te vinden. Dus besluit het bedrijf zelf te bouwen, op Bedrijvenpark H2O in Hattem. 

Wachten was geen optie 

Daar duikt een complicatie op die inmiddels veel bedrijven bekend voorkomt: netcongestie. Shimano krijgt geen grootverbruikaansluiting, maar moet het doen met de grootste kleinverbruikersaansluiting. ‘Dat is voor ons veel te weinig’, zegt Vis. De grootverbruikaansluiting staat wel gepland, maar pas over enkele jaren. Wachten was geen serieuze optie. Het nieuwe pand moet er komen én moet volledig elektrisch worden. Extra uitdaging: Bedrijvenpark H2O is gasloos. Terugvallen op gas is dus evenmin mogelijk. ‘Dat betekende dat het ook geen optie was om bijvoorbeeld de warmtepomp achterwege te laten’, zegt Sanne Middelkoop, specialist energietransitie bij Batenburg Techniek. 

Niet gokken, maar simuleren 

Batenburg Techniek gaat aan de slag en brengt eerst het toekomstige energieprofiel van Shimano in kaart. Middelkoop: ‘We zetten met de beschikbare data altijd eerst een simulatie op. Bij een nieuw pand is nog niet alles bekend, dus kijk je samen zo nauwkeurig mogelijk naar hoe het gebouw straks wordt gebruikt.’ In zo’n digitaal model kunnen verschillende scenario’s worden doorberekend. Wat gebeurt er met het verbruik bij een andere warmtepomp? Hoe groot moet een batterij zijn? Hoeveel zonnepanelen zijn zinvol? En wat gebeurt er op een koude winterdag als verwarming, kantoorapparatuur en laadpalen tegelijkertijd elektriciteit vragen? 

Diesel? Liever niet 

Aanvankelijk liggen er meerdere scenario’s op tafel. Niets doen is één optie, met als uiterste consequentie dat Shimano op piekmomenten delen van het kantoor zou moeten uitschakelen. Een andere mogelijkheid is een dieselaggregaat. Ook de tijdelijke bouwstroom langer gebruiken is een optie. De vierde route is batterijopslag. Batenburg Techniek rekent voor ieder scenario de voor- en nadelen en de kosten door. De dieselvariant is financieel het aantrekkelijkst. Toch valt die af. ‘Je zet een superefficiënt pand neer, bent van het gas af en zegt als bedrijf groen te willen zijn. Dan is het niet logisch om vervolgens een dieselaggregaat in te zetten’, zegt Vis. ‘We hebben dus niet puur op basis van euro’s besloten.’ 

Warmtepomp, batterij en zonnepanelen 

Het feit dat in de winter het pand gedurende langere periodes meer stroom nodig kan hebben dan de aansluiting kan leveren, geeft de doorslag. ‘Dan kijk je bijvoorbeeld of een batterij ’s nachts voldoende kan opladen om het gebouw overdag door zo’n periode heen te helpen’, zegt Middelkoop. Uiteindelijk blijkt de combinatie van een passende warmtepomp, zo’n 280 zonnepanelen op het dak (met een totaal vermogen van 66 kWp) en batterijopslag (met een vermogen van 60 kW) voldoende. Shimano kiest voor twee grote batterijkasten. Maar de hardware alleen lost het probleem niet op. Minstens zo belangrijk is de slimme aansturing erachter. Zonnepanelen, batterij, netaansluiting en verbruikers moeten voortdurend met elkaar communiceren. Alle data komt samen in het energiemanagementsysteem Batenburg Nexus. Dat geeft inzicht in de energiestromen en maakt het mogelijk om actief te sturen. 

De piek eraf 

‘In eerste instantie werden de batterijen vooral ingezet voor peak shaving: zodra het elektriciteitsgebruik boven een bepaalde grens dreigt te komen, springt de batterij bij of worden minder urgente verbruikers tijdelijk teruggeschakeld’, zegt Middelkoop. Denk bijvoorbeeld aan laadpalen voor personenauto’s. ‘Maar het besturingssysteem achter die batterij is eigenlijk nog belangrijker dan het accupakket zelf’, vult Vis aan.  

Gaandeweg blijkt dat er meer mogelijk is. ‘Van alleen peak shaving zijn we steeds meer naar daadwerkelijke energievoorziening gegaan’, aldus Vis. ‘Waarbij het goed is om op te merken dat het blijvend proces van optimalisatie en onderhoud is. En ook dit gaat in goed samenspraak.’ Daarmee ontstaat precies de ruimte die Shimano nodig heeft. Niet door te wachten tot het elektriciteitsnet wordt uitgebreid, maar door slimmer om te gaan met de capaciteit die er al is.  

Eerder samen aan tafel 

Voor Vis zit de waarde niet alleen in de techniek. ‘Dit wordt echt als een samenwerkingsproject gezien.’ Shimano krijgt steeds meer grip op zijn energiegebruik, terwijl de installatie verder kan worden geoptimaliseerd. Volgens Middelkoop verandert netcongestie sowieso de verhouding tussen technisch partner en opdrachtgever. ‘Bedrijven komen eerder met vragen, omdat energie ineens onderdeel wordt van strategische beslissingen. Aan ons de vraag om al vroeg mee te denken, in plaats van dat er al een kant-en-klaar plan ligt dat wij alleen nog moeten uitvoeren.’ 

Dat is misschien wel de belangrijkste les uit Hattem. Netcongestie stelt grenzen, maar hoeft groei niet in de weg te staan. Door eerst te analyseren wat werkelijk nodig is en vervolgens slim te combineren en te sturen, blijkt binnen die grens vaak meer ruimte te zitten dan gedacht. Of, zoals de Shimano-case laat zien: het energienet hoeft niet eerst uitgebreid te worden om als bedrijf toch verder te kunnen.